Uszkodzenia kręgosłupa zdarzają się najczęś­ ciej: w wypadkach komunikacyjnych, przy upadkach z dużej wysokości, podczas przy­walenia gruzami itp. Groźne złamania odcin­ka szyjnego kręgosłupa zdarzają się często u młodzieży w następstwie skoków na gło­wę do płytkiej wody lub w miejscach, gdzie na dnie znajdują się słupy, rusztowania itp. Uszkodzenie kręgosłupa szyjnego należy po­dejrzewać u każdego chorego nieprzytomne­go, zwłaszcza jeśli uległ on jednemu z wy­mienionych wyżej wypadków, a także u czło­wieka, który doznał wstrząśnienia mózgu na­wet bez uszkodzeń skóry i kości czaszki. Jeśli następstwem urazu jest złamanie nie­stabilne, a więc dopuszczające do przemiesz­czeń kręgów, istnieje zawsze groźba ucisku na rdzeń kręgowy i niebezpieczeństwo poraże­nia mięśni. Uszkodzenia kręgosłupa są bardzo różno­rodne i chociaż rzadko połączone są z obra­żeniami rdzenia kręgowego, to zawsze przy udzielaniu pierwszej pomocy należy postępo­wać tak, jak gdyby rannemu groziło uszkodze­nie rdzenia. Naczelną zasadą podczas udzielania pomocy przy urazie kręgosłupa jest utrzymanie tuło- wia i głowy rannego w pozycji pośredniej pomiędzy zgięciem a wyprostem, czyli po stępowanie zapobiegające ruchom kręgosłup powodującym ucisk na rdzeń kręgowy. W czasie udzielania pierwszej pomocy (np wyciąganie z zagrożonego miejsca wypadku i transportu do szpitala nie wolno rannego unosić za głowę i biodra lub barki i biodra Powoduje to nadmierne wygięcie kręgosłupa co z kolei może doprowadzić do ucisku na rdzeń kręgowy. Jeżeli przy wynoszeniu rannego z miejsca wy padku, nie można użyć nawet prowizorycz nych noszy, wówczas należy wyciągać go w pozycji leżącej, ciągnąc za nogi, ręce lub za ubranie. Powinien on leżeć bez ruchu, aż do przy bycia lekarza, tam gdzie został ułożony bez pośrednio po zabraniu z miejsca wypadku Jeśli jednak sytuacja wymaga przeniesienia rannego na inne miejsce lub nosze, czynność ta powinna być wykonana przez kilka osób które podtrzymują mu głowę, kark, plecy w okolicy łopatek i lędźwi, miednicę i uda (rys. 53). Jeśli chorego na inne, niezbyt od ległe miejsce, musi przetransportować tylko jedna osoba może to zrobić jedynie w sposób pokazany na rys. 54. Transportując rannego na dalszą odległość należy zachować dużą ostrożność podczas karmienia i pojenia, gdyż w pozycji leżącej (na płask) utrudnione jest połykanie. Pod czas dławienia lub krztuszenia nie wolno obracać go na bok, ani sadzać. Dlatego Rys. 54. Przenoszenie chorego z urazem kręgosłupa przez jedną osobę: na plecach, _ na brzuchu przed podaniem rannemu czegokolwiek do picia lub jedzenia, należy nauczyć go połyka­nia śliny. W czasie transportu chory powinien leżeć na plecach, gdyż wówczas istnieje najmniejsza groźba przemieszczenia kręgów. Nosze po­winny mieć sztywno naciągnięty brezent lub sprężyny. Pod kolana trzeba podłożyć zwi­nięty w rulon koc, poduszkę lub kłąb odzie­ży. Jeżeli chory leży na brzuchu, co mu-że być konieczne przy grożącym obrzęku Rys. 55. Unieruchomienie kręgosłupa szyjnego: a) w kołnierzu Schanza, b), c) w inny prowizoryczny sposób Rys. 56. Unieruchomienie kręgosłupa szyjnego za pomocą szyn Kramera: dopasowanie szyny, widok od tyłu, widok z boku (szyny po dopasowaniu wstępnym trzeba wymościć watą) lub niedrożności górnych dróg oddechowych (zranienie żuchwy, obrażenia szyi itp.), koc powinien być podłożony pod barki (piersi). Chorego należy przywiązać do noszy, aby uniemożliwić ruchy ciała podczas transportu. Jeśli podczas jazdy więzy rozluźnią się, sa­mochód trzeba zatrzymać i umocowanie po­prawić. Jeśli istnieje podejrzenie uszkodzenia kręgo­słupa w odcinku szyjnym, należy oprócz wy­żej opisanego unieruchomienia, zastosować kołnierz z waty typu Schanza czy Thomasa, dokładnie obejmujący szyję chorego od pod­bródka do mostka (rys. 55). Kręgosłup szyjny można również unierucho­mić szynami Kramera. Zazwyczaj używa się do tego celu trzech szyn standardowych, odpo­wiednio wygiętych i wymoszczonych (rys. 56). Jedna z szyn ułożona z tyłu przechodzi z ple­ców na tył głowy i zachodzi na czoło. Do niej przymocowuje się dwie szyny poprzeczne — jedną ze szczytu głowy zachodzącą na barki, drugą - z tyłu klatki piersiowej obejmującą barki. Uszkodzony odcinek kręgosłupa można unie­ruchomić za pomocą koca lub woreczków z piaskiem. Ranny musi leżeć nieruchomo na plecach. Rannego niespokojnego lub nieprzytomnego należy stale pilnować.